Kapsuła czasu w Ząbkowicach Śląskich! Znaleziono dokumenty z 1857 i 1904 roku [ZDJĘCIA]

Kapsuła czasu odkryta podczas remontu kościoła św. Mikołaja

Podczas prac remontowych dawnego kościoła cmentarnego pw. św. Mikołaja w Ząbkowicach Śląskich dokonano niezwykłego odkrycia. W sygnaturce budowli znajdowała się miedziana tuba, w której ukryto historyczne dokumenty.

Do odkrycia doszło w październiku 2026 roku, natomiast 23 października w siedzibie Starostwa Powiatowego w Ząbkowicach Śląskich odbyły się oficjalne, komisyjne oględziny znaleziska.

W spotkaniu uczestniczyli przedstawiciele starostwa, służb konserwatorskich oraz Archiwum Państwowego we Wrocławiu.

Po otwarciu miedzianej tuby okazało się, iż jej zawartość stanowi sześć dokumentów pochodzących z dwóch różnych okresów historycznych.

Dokumenty sprzed 169 lat. Co znaleziono w kapsule czasu?

Wewnątrz kapsuły odnaleziono:

• trzy dokumenty z czerwca 1857 roku,

• trzy dokumenty sporządzone w 1904 roku.

Jak informuje Archiwum Państwowe we Wrocławiu, materiały dotyczą historii dawnego kościoła cmentarnego pw. św. Mikołaja oraz dziejów Ząbkowic Śląskich w pierwszej połowie XIX wieku.

To wartościowe źródła historyczne, pozwalające lepiej poznać przeszłość miasta i znajdującej się przy Starym Cmentarzu świątyni.

Szczególne znaczenie mają najstarsze dokumenty, które umieszczono w sygnaturce kościoła w 1857 roku.

Zaledwie rok później Ząbkowice Śląskie dotknęła jedna z największych katastrof w historii miasta.

Wielki pożar Ząbkowic Śląskich w 1858 roku. Spłonęło miejskie archiwum

24 kwietnia 1858 roku w Ząbkowicach Śląskich wybuchł ogromny pożar.

Ogień zniszczył znaczną część historycznej zabudowy. Według informacji Archiwum Państwowego spłonęło około 130 domów, a także miejski ratusz wraz z przechowywanym w nim archiwum.

Zniszczenie zbiorów miejskich oznaczało utratę wielu dokumentów dotyczących wcześniejszych dziejów Ząbkowic.

Dlatego odnalezienie materiałów z 1857 roku ma szczególne znaczenie. Są to dokumenty sporządzone jeszcze przed katastrofą, która bezpowrotnie zmieniła wygląd miasta i doprowadziła do zniszczenia części jego historycznych źródeł.

Jak przypomina Urząd Miejski, obecny ząbkowicki ratusz powstał już po wielkim pożarze, w latach 1862–1864.

Nowa budowla zastąpiła wcześniejszą siedzibę władz, która nie przetrwała wydarzeń z kwietnia 1858 roku.

Remont zabytkowej kaplicy w Ząbkowicach Śląskich przyniósł niespodziankę

O prowadzonych pracach przy dawnej kaplicy św. Mikołaja informowaliśmy na Zabkowice.pl już na początku października.

Zabytkowy obiekt znajduje się przy Starym Cmentarzu, w rejonie ulicy 1 Maja. Jego historia sięga kilku stuleci.

Pierwsza kaplica cmentarna powstała w tym miejscu w XVI wieku, natomiast obecna barokowa budowla pochodzi z XVIII stulecia.

W ostatnich latach losy obiektu budziły zainteresowanie mieszkańców. Jeszcze w 2025 roku pojawiła się informacja o jego sprzedaży, a w tej chwili prowadzone są prace remontowe, których celem ma być ponowne wykorzystanie budynku do celów sakralnych.

W październiku informowaliśmy również o planach odprawiania w kaplicy nabożeństw w tradycyjnym rycie rzymskim.

Teraz okazuje się, iż remont przyniósł nie tylko prace związane z przywróceniem funkcji budynku, ale również odkrycie historycznej kapsuły czasu.

Historycy i archiwiści zbadali odnalezione dokumenty

W komisyjnych oględzinach znaleziska uczestniczyli przedstawiciele kilku instytucji.

Starostwo Powiatowe w Ząbkowicach Śląskich reprezentowała Monika Tant z Wydziału Organizacyjnego i Spraw Obywatelskich.

W spotkaniu uczestniczyli także dr Kamil Pawłowski oraz Bartosz Gazdecki z Delegatury Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Wałbrzychu.

Archiwum Państwowe we Wrocławiu reprezentowali Ryszard Bacmaga, kierownik Oddziału IV zabezpieczenia zasobu archiwalnego, oraz dr Bartosz Grygorcewicz, starszy kustosz z Oddziału Archiwum Państwowego w Kamieńcu Ząbkowickim.

Ich udział pozwolił na przeprowadzenie oficjalnych oględzin oraz określenie dalszego postępowania z odnalezionymi materiałami.

Co stanie się z kapsułą czasu i odnalezionymi dokumentami?

Archiwum Państwowe poinformowało, iż historyczne materiały zostaną poddane niezbędnym pracom konserwatorskim.

Następnie dokumenty mają zostać włączone do zespołu archiwalnego „Akta miasta Ząbkowic Śląskich (Magistrat Frankenstein)”, przechowywanego w Oddziale Archiwum Państwowego w Kamieńcu Ząbkowickim.

Zespół ten gromadzi dokumentację dotyczącą historii miasta, znanego przed 1945 rokiem pod nazwą Frankenstein.

Na razie nie opublikowano pełnej transkrypcji wszystkich sześciu odnalezionych dokumentów ani szczegółowego tłumaczenia ich treści.

Odkrycie jest jednak kolejnym dowodem na to, iż prowadzone remonty zabytków mogą przynieść nieoczekiwane informacje o historii regionu.

Dokumenty ukryte przez mieszkańców Ząbkowic przed ponad półtora wiekiem ponownie ujrzały światło dzienne i staną się częścią archiwalnego dziedzictwa miasta.

Źródła: Archiwum Państwowe we Wrocławiu, komunikat z 3 listopada 2026 roku; Urząd Miejski w Ząbkowicach Śląskich – historia ratusza; wcześniejsze publikacje Zabkowice.pl dotyczące remontu kaplicy św. Mikołaja.

Zdjęcia: Bartosz Grygorcewicz / Archiwum Państwowe we Wrocławiu